حاج ملا هادي السبزواري

539

شرح مثنوى

مالكِ ظاهر و باطن خدم و حشم . نه همين مالك الرقاب الظاهرة . و پادشاهى باشى ، نه همين داراى اضافهء اعتباريه به رعايا ، بلكه اضافهء اشراقيه به ذوات آنها و قاهر نور و باهر ظهور آنها . و بالجمله به مالكيت حق ، و سلطان به سلطنت او . ( ( 4706 ) ) اين كباب و اين شراب و اين شكر * خاك رنگين است و نقشين اى بشر ن 1273 14 - ك 422 1 خاك رنگين است : چون عنصر قالب خاك است . و الَّا اصول كاينات چهار عنصر است و همه را كه به اصل قابلى بر گردانى ، همين خاك و آب و آتش و هوايند . و بايد بدانى كه هر حسن صورى و معنوى كه هست از اصل فاعلى است . له الملك و له الحمد . ( ( 4707 ) ) چون كه خوردى و شد آنها لحم و پوست * رنگ لحمش داد و اين خود خاك كوست ن 1273 15 - ك 422 2 اين خود خاك : افصح است از « اين هم » . ( ( 4708 ) ) هم ز خاكى بخيه بر گل مىزنند * جمله را هم باز خاكى مىكنند ن 1273 16 - ك 422 2 بخيه : به ياء مثناة تحت ، تشبيه ابدال ما يتحلل است به وصّالى و رقعه دوزى . مىزنند : به صيغهء جمع . باز خاكى : اشارت است به كريمهء * ( « مِنْها خَلَقْناكُمْ وَفِيها نُعِيدُكُمْ وَمِنْها نُخْرِجُكُمْ تارَةً أُخْرى » 20 : 55 ( 1 ) . كه حركات عروجات و نزولات دورى است . ( ( 4710 ) ) تا بدانى كان همه رنگ و نگار * جمله رو پوشست و رنگ مستعار ن 1273 18 - ك 422 3 رنگ مستعار : در بعض نسخ « مكر و مستعار » . ( ( 4711 ) ) رنگ باقى صبغة الله است و بس * غير آن بر بسته دان همچون جرس ن 1273 19 - ك 422 4 صبغة الله : وجه الله است كه وجود است . و به عبارت ديگر ايمان است . چه ، در قرآن مجيد واقع شده در ذيلِ * ( « قُولُوا آمَنَّا بِالله » 2 : 136 ( 2 ) . و همه يكى است . چه ، وجود بودن و از تعيّن رستن

--> ( 1 ) قرآن كريم ، سورهء طه ، آيهء 55 . . ( 2 ) قرآن كريم ، سورهء بقره ، آيهء 136 . .